گاتها از كهنترين و مقدسترين بخشهاي اوستا است كه از خود اشوزرتشت به يادگار ماندهاست. گات ها جمع گات و به معني سرود يا شعر و نظم است. گات در زبان پهلوي به گاس تبديل شده و به فارسي گاه گوييم كه جمع آن گاهان است. در ميان زرتشتيان ايران منظور از يشت گاهان همان سرودهاي گات ها است. در موسيقي امروزي ايران هنوز واژه گاه به معني آهنگ يا نت موسيقي باقي مانده، مانند آهنگ سه گاه يا چهارگاه. در زبان سانسكريت گات يا سرود را گيت گويند كه بعد به عربي جيت و جيد شده و تجويد در عربي به معني خواندن قران با آهنگ و وزن است. به طور كل كهن ترين بخش ادبيات هر قومي را سرود يا شعر يا قطعات منظوم تشكيل مي دهد، زيرا مردم مي توانند شعر و ترانه و سرود را به آساني از بركنند و به خاطر به سپارند. ادبيات منثور بعدها پيدا مي شود و آن هم پس از پيدايش خط و نوشتار است.
علاوه بر اين، اهميت و تقدس گات ها در ميان ايرانيان از روزگار بسيار باستان شناخته شده بود. به طوري كه اوستاهاي بعدي همه به نيكي و احترام از آن نام مي برند، از جمله يسنا 57 كه به نام ستوت يشت معروف است آمده: «ما مي ستاييم كسي كه براي نخستين بار پنج گات هاي اشوزرتشت اسپنتمان را به سرود.»
در ونديداد فرگرد 19 بند 38 از پنج گات هاي زرتشت ياري مي خواهد. در نخستين كرده ويسپرد نيز از هر پنج گات هاي زرتشت به طور جداگانه نام برده شده و به هر يك درود مي فرستد.
يكي از دلايل تقدس زياد و اهميت فوق العاده گات ها از ميان ديگر بخش هاي اوستا، اين است كه تمام اصول و آموزش هاي دين زرتشتي در آن گنجانيده شده و در واقع از بخش هاي اصولي نامه هاي ديني زرتشتي به شمار مي رود، گرچه بخش هاي ديگر اوستا را نيز نمي توان از نقطه نظر يادگارهاي كتبي، تاريخي، حماسي، علمي و آييني كم اهميت تر دانست، ولي هيچ كدام از لحاظ دارا بودن معاني ژرف و بيان دلكش و ارزش معنوي به پاي گات ها نمي رسند.
گات ها داراي پنج گات يا سرود است كه جمعاً به هفده (ها) يا بخش تقسيم مي شود كه در دل يسنا جاي دارد. گات هاي پنج گانه عبارتند از: 1-اهنودگات يا گاه 2-اشتودگاه 3-سپنتمدگاه 4-وهوخشترگاه 5-وهشتواشت گاه.
كتاب هاي اوستا از نظر زمان بندي نيز به پنج بخش تقسيم مي شود كه عبارتند از :
1- يسنا 2- ويسپرد 3- يشت ها 4- خرده اوستا 5- ونديداد

منبع: سيري در آموزش گات ها نوشته موبد رستم شهزادي